80 năm ngành văn hóa: Hành trình dựng xây và trưởng thành cùng dân tộc

Ngay từ những ngày đầu thành lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi.” Văn hóa trở thành một mặt trận, nơi người nghệ sĩ, nhà báo, cán bộ thông tin là những chiến sĩ tiên phong. Trong khói lửa chiến tranh của 2 cuộc kháng chiến vệ quốc, văn hóa thực sự đã trở thành vũ khí sắc bén, khơi dậy lòng yêu nước và tinh thần tất thắng của dân quân ta. Những phong trào “Kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến”, “Tiếng hát át tiếng bom” đã trở thành biểu tượng của thời đại. Văn nghệ sĩ, trí thức đã đi vào chiến khu, sáng tạo nên những tác phẩm có giá trị to lớn. Những bài ca như Diệt phát xít, Làng tôi, hay tranh cổ động, báo chí cách mạng… trở thành “vũ khí tinh thần” đầy sức mạnh. Nhà báo, nhà quay phim không ngại hy sinh, dấn thân vào những chiến trường khốc liệt nhất, giữa làn mưa bom bão đạn để lại những tác phẩm, thước phim tư liệu vô giá cho lịch sử. Có thể nói, văn hóa đã góp phần quan trọng để làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ 1954 và Đại thắng Mùa Xuân 1975, thống nhất non sông.

Sau ngày đất nước thống nhất, ngành Văn hóa giữ vai trò nền tảng tinh thần trong khắc phục và hàn gắn vết thương chiến tranh đồng thời đưa văn hóa về cơ sở, xây dựng đời sống mới. Phong trào văn hóa quần chúng phát triển mạnh mẽ, với các hội diễn, hội thi, phong trào “Người tốt, việc tốt”, những rạp chiếu phim, nhà văn hóa, thư viện được mở rộng đến nhiều địa phương. Nhưng phải đến năm 1986, công cuộc Đổi mới thực sự là một cú hích mạnh mẽ cho văn hóa phát triển, mở ra trang sử mới, đưa văn hóa bước vào thời kỳ hội nhập, hiện đại hóa. Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII, 1998) khẳng định: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.” Các nghị quyết tiếp theo về văn hóa, văn học nghệ thuật, xây dựng con người Việt Nam toàn diện đã tạo hành lang chiến lược, giúp văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển.

Trải qua 8 thập kỷ, ngành văn hóa Việt Nam đã để lại những dấu ấn sâu sắc không chỉ ở trong nước mà còn trên trường quốc tế. Tính đến nay, Việt Nam có 8 di sản thế giới và 15 di sản phi vật thể được UNESCO công nhận, như Nhã nhạc cung đình Huế, Quan họ, Ca trù, Hát Xoan Phú Thọ, Không gian cồng chiêng Tây Nguyên… Đây là niềm tự hào, đồng thời là trách nhiệm to lớn trong việc gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Ở lĩnh vực thể thao, Việt Nam vươn tầm khu vực và thế giới với những bước tiến vượt bậc, nhiều tấm huy chương quý giá như: Đại tá Hoàng Xuân Vinh với tấm huy chương vàng Olympic đầu tiên tại kỳ Thế vận hội mùa hè năm 2016, đội tuyển bóng đã nữ Việt Nam lần đầu tiên ghi tên mình vào vòng chung kết World Cup, ngôi Á quân Giải vô địch U23 Châu Á đầy quả cảm của đội tuyển bóng đá nam giữa Thường Châu tuyết trắng,…Liên tiếp đứng đầu bảng tổng sắp huy chương tại các kỳ SEA Games và hàng trăm vận động viên vẫn đang miệt mài ngày đêm luyện tập và giành huy chương tại các kì ASIAD, Olympic…

Trong khi đó, du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, vươn lên trở thành điểm đến hàng đầu châu Á, liên tục được vinh danh tại World Travel Awards. Hình ảnh Việt Nam hiện lên trong mắt bạn bè quốc tế như một đất nước an toàn, thân thiện với nền văn hóa giàu có và đa dạng. Song song với đó, các lĩnh vực báo chí, văn học nghệ thuật, điện ảnh, mỹ thuật, âm nhạc… không ngừng đổi mới, hội nhập. Nhiều nghệ sĩ, tác phẩm Việt Nam đã gây được tiếng vang, đoạt giải thưởng quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.

Không nằm ngoài guồng quay ấy, một làn sóng mạnh mẽ của tinh thần dân tộc đã trỗi dậy trong giới trẻ. Có lẽ chưa bao giờ hàng nghìn khán giả trẻ Việt lại xếp hàng dài chờ check – in  tại các chương trình nghệ thuật chính luận như “ Tổ quốc trong tim”, “Tự hào là người Việt Nam” và ưu ái gọi đó là những “concert quốc gia”. Và có lẽ cũng chưa bao giờ, hàng ngàn khán giả cùng hòa giọng hát theo những Trống cơm, Dạ cổ hoài lang, Mưa trên phố Huế hay Đào liễu… Trên mạng xã hội, người trẻ đưa những khoảnh khắc đầy tự hào khi lá cờ đỏ sao vàng phủ kín các đêm diễn, biển khán giả cùng đặt tay lên ngực hát Quốc ca. Dường như tinh thần bất khuất, tình yêu và lòng tự hào dân tộc của người trẻ đã được bao thế hệ truyền lại trong từng máu thịt, biến mỗi cá nhân thành một phần của khối đại đoàn kết vững chắc.

80 năm một chặng đường dài phát triển. Những thành tựu của ngành Văn hóa không chỉ thể hiện ở số lượng huy chương, những danh hiệu hay công trình cụ thể, mà quan trọng hơn, Văn hóa đã luôn đồng hành cùng dân tộc, giữ gìn bản sắc, nuôi dưỡng niềm tin và khát vọng, trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, là “nguồn lực nội sinh”, “sức mạnh mềm” để tạo nên một dân tộc Việt Nam đặc sắc và duy nhất trong tiến trình hòa nhập và hội nhập quốc tế sâu rộng như hiện nay.